Laboratuvarda geçirdiğimiz saatlerin büyük bir kısmı sıvı transferiyle, yani pipetlemeyle geçer. Peki, deney sonuçlarınızın doğruluğunun (accuracy) ve tekrarlanabilirliğinin (precision) sadece kullandığınız kimyasallara değil, pipeti nasıl tuttuğunuza da bağlı olduğunu biliyor musunuz?
Mettler Toledo Rainin’in yayınladığı “İyi Pipetleme Uygulamaları“ rehberinden yola çıkarak, veri kalitenizi artıracak ve fiziksel yorgunluğunuzu azaltacak temel teknikleri derledik. İşte pipetleme sanatının altın kuralları:
1. Dik Tutun: Aspirasyon Açısı
Çoğu kullanıcı farkında olmadan pipeti çekerken (aspirasyon) eğik tutar. Ancak bu, hidrostatik basıncı etkileyerek yanlış hacim çekilmesine neden olur.
- Doğru Teknik: Sıvıyı çekerken pipeti daima dikey (90°) tutun.
- Neden? 20 derecelik bir sapma bile hacimde %5’e varan hatalara neden olabilir. Özellikle mikro hacimlerde bu hata payı deney sonucunu tamamen değiştirebilir.
2. Derinlik Meselesi: Daldırma Derinliği
Pipet ucunu sıvıya ne kadar daldırdığınız kritiktir. Çok derine daldırırsanız, ucun dışına yapışan damlacıklar transfer sırasında fazladan hacim taşınmasına neden olur. Çok yüzeyde kalırsanız hava çekme riski doğar.
- Kural: Hacme bağlı olarak pipet ucunu sıvı yüzeyinin 2-5 mm altına daldırmak idealdir.
3. Ön Yıkama (Pre-Rinsing) İhmal Edilmemeli
Yeni bir uç taktığınızda hemen numuneyi çekiyor musunuz? Bir daha düşünün.
- Teknik: Numuneyi çekmeden önce, aynı sıvı ile pipet ucunu en az 3 kez doldurup boşaltın (Pre-rinse).
- Fayda: Bu işlem, pipet ucu içindeki hava yastığını numunenin sıcaklığı ve nemi ile dengeler. Özellikle uçucu sıvılarda damlamayı önler ve doğruluğu ciddi oranda artırır.
4. Boşaltma Açısı ve Temas
Sıvıyı boşaltırken (dispensing), pipeti havada tutarak boşaltmak sık yapılan bir hatadır. Yüzey geriliminden faydalanmalısınız.
- Doğru Teknik: Pipet ucunu, kap duvarına 10° ile 45° arasında bir açıyla yaslayın.
- Yöntem: Sıvıyı yavaşça boşaltın ve son damlanın kaptaki sıvıya veya duvara tutunmasını sağlayarak çekin.
5. Tutarlılık ve Ritim
Pipetleme bir ritim işidir. Pistonu çok hızlı bırakmak, sıvı içinde hava kabarcıklarına (kavitasyon) ve sıçramalara yol açar.
- Öneri: Baş parmağınızla uyguladığınız kuvvet ve hız, her seferinde aynı olmalıdır. Pistonu “birinci durağa” kadar yumuşakça bastırın ve çekerken de kontrollü bir şekilde bırakın.
6. Sıcaklık Dengesi
Pipetiniz, uçlarınız ve numuneniz aynı sıcaklıkta mı? Soğuk bir sıvıyı sıcak bir pipetle (veya tam tersi) pipetlemek, hava yastığının genleşip büzülmesine neden olarak hacim hatası yaratır. Mümkünse çalışmaya başlamadan önce ekipmanların ve sıvıların oda sıcaklığına gelmesini bekleyin.
Sonuç: Küçük Detaylar, Büyük Farklar
Mettler Toledo Rainin‘in araştırmaları gösteriyor ki, pipetleme tekniğindeki iyileştirmeler, deney hatalarını %50’den fazla azaltabiliyor. Sadece doğru pipeti seçmek yetmez; onu doğru kullanmak da bilimsel başarının bir parçasıdır.
Bu teknikleri günlük rutininize entegre ederek hem reaktif israfını önleyebilir hem de verilerinize olan güveni artırabilirsiniz.